Zaburzenia psychotyczne
Psychoza – kiedy rzeczywistość przestaje być oczywista
Psychozy to poważne zaburzen psychiczne, w którym dochodzi do głębokiego zakłócenia percepcji rzeczywistości, często z towarzyszącymi urojeniami, omamami, dezorganizacją myślenia i zachowania. Najbardziej znaną postacią psychozy jest schizofrenia, ale objawy psychotyczne mogą pojawiać się także w przebiegu innych chorób – afektywnych, neurologicznych, somatycznych czy w wyniku używania substancji psychoaktywnych.
Zgodnie z danymi epidemiologicznymi, około 1% populacji ogólnej doświadcza schizofrenii, a 3–5% może w ciągu życia doświadczyć przynajmniej jednego epizodu psychotycznego¹.
Obraz kliniczny psychozy
Psychoza może pojawić się nagle lub rozwijać się stopniowo. Objawy dzieli się na:
Objawy pozytywne – takie jak urojenia (np. prześladowcze, wielkościowe, odnoszące) oraz omamy (najczęściej słuchowe – głosy komentujące, nakazujące).
Objawy negatywne – spłycenie afektu, wycofanie społeczne, apatia, alogia.
Objawy dezorganizacji – zaburzenia myślenia, dziwaczne zachowania, niespójność wypowiedzi.
Schizofrenia jest diagnozowana, gdy objawy utrzymują się co najmniej 6 miesięcy i znacząco wpływają na funkcjonowanie społeczne, zawodowe i poznawcze².
Mechanizmy biologiczne i czynniki ryzyka
Etiologia psychoz jest wieloczynnikowa. Uważa się, że kluczową rolę odgrywa: nadaktywność szlaku dopaminergicznego mezolimbicznego (występowanie objawów pozytywnych), dysfunkcja glutaminergiczna i GABA-ergiczna, zaburzenia w rozwoju struktur mózgu (np. hipokamp, kora przedczołowa),predyspozycje genetyczne – ryzyko schizofrenii u bliźniąt jednojajowych sięga 40–50%³, stresory środowiskowe – trudne dzieciństwo, trauma, izolacja społeczna,czynniki neurozapalne i zaburzenia neurorozwojowe.
Psychozy mogą też być wtórne do chorób neurologicznych (np. padaczki skroniowej, guzów mózgu), infekcji OUN, chorób autoimmunologicznych, czy zatrucia substancjami.
Leczenie i rokowanie
Leczenie psychozy powinno być jak najszybciej wdrożone – każdy dzień zwłoki zwiększa ryzyko trwałego pogorszenia funkcjonowania⁴.
Podstawą leczenia są:
leki przeciwpsychotyczne (neuroleptyki), np. arypiprazol, olanzapina, risperidon – działające głównie na receptory dopaminowe,
psychoterapia – szczególnie terapia poznawczo-behawioralna z elementami psychoedukacji i wsparcia społecznego,
rehabilitacja psychospołeczna – trening umiejętności społecznych, wsparcie rodzinne, pomoc w powrocie do edukacji lub pracy,
leczenie chorób towarzyszących (np. depresji, uzależnień).
Wczesna interwencja, leczenie wieloaspektowe i ciągła opieka specjalistyczna pozwalają na znaczną poprawę funkcjonowania i zapobieganie nawrotom⁵.
Psychoza to nie wyrok
Zaburzenia psychotyczne – szczególnie schizofrenia – przez lata były stygmatyzowane i niezrozumiane. Tymczasem współczesna psychiatria oferuje skuteczne i coraz lepiej tolerowane leczenie, które pozwala wielu pacjentom na powrót do samodzielności i dobrej jakości życia.
Źródła:
McGrath, J., et al. (2008). The epidemiology of schizophrenia: a review of findings and myths. Social Psychiatry and Psychiatric Epidemiology, 43(4), 357–368. https://doi.org/10.1007/s00127-008-0348-8
Tandon, R., Nasrallah, H. A., & Keshavan, M. S. (2009). Schizophrenia, “just the facts” 5. Treatment and prevention. Schizophrenia Research, 110(1-3), 1–23. https://doi.org/10.1016/j.schres.2009.03.005
Sullivan, P. F., Kendler, K. S., & Neale, M. C. (2003). Schizophrenia as a complex trait. Archives of General Psychiatry, 60(12), 1187–1192. https://doi.org/10.1001/archpsyc.60.12.1187
Marshall, M., et al. (2005). Association between duration of untreated psychosis and outcome in cohorts of first-episode patients. Archives of General Psychiatry, 62(9), 975–983. https://doi.org/10.1001/archpsyc.62.9.975
Dixon, L. B., et al. (2016). The 2009 schizophrenia PORT psychosocial treatment recommendations and summary statements. Schizophrenia Bulletin, 36(1), 48–70. https://doi.org/10.1093/schbul/sbp115
