Choroba afektywna dwubiegunowa (ChAD)
Choroba afektywna dwubiegunowa (CHAD) – życie między skrajnościami, które można ustabilizować
Choroba afektywna dwubiegunowa (CHAD) to poważne, ale uleczalne zaburzenie psychiczne charakteryzujące się naprzemiennymi epizodami manii lub hipomanii oraz depresji. W odróżnieniu od typowej depresji, CHAD obejmuje stany wzmożonego nastroju, nadaktywności i impulsywności, które mogą być równie destrukcyjne, co epizody obniżonego nastroju.
Szacuje się, że na CHAD cierpi od 1 do 3% populacji, choć wiele przypadków przez lata pozostaje nierozpoznanych lub błędnie diagnozowanych jako depresja jednobiegunowa¹.
Obraz kliniczny
Wyróżniamy dwie główne postacie CHAD:
Typ I – z pełnoobjawowymi epizodami manii i depresji.
Typ II – z hipomanią (łagodniejszą formą manii) i depresją.
Mania to okres co najmniej tygodnia wzmożonego nastroju, zwiększonej energii, zmniejszonej potrzeby snu, gonitwy myśli, impulsywności i często ryzykownych zachowań. Hipomania ma podobne objawy, ale o mniejszym nasileniu i bez znaczącego upośledzenia funkcjonowania.
Depresja dwubiegunowa może być szczególnie głęboka i trudna do leczenia, często wiążąc się z wysokim ryzykiem samobójstwa².
Biologiczne podłoże i czynniki ryzyka
CHAD jest chorobą o silnym podłożu genetycznym – ryzyko zachorowania rośnie kilkukrotnie, jeśli choruje bliski krewny³. Zmiany obserwowane w badaniach neuroobrazowych obejmują m.in. zaburzenia funkcji struktur limbicznych i kory przedczołowej, a także nieprawidłowości w regulacji neuroprzekaźników, takich jak dopamina i serotonina⁴.
Wyzwalacze epizodów mogą obejmować:przewlekły stres, zmiany rytmu dobowego (np. brak snu), substancje psychoaktywne, zmiany hormonalne.
Diagnostyka i leczenie
Rozpoznanie CHAD wymaga szczegółowej oceny przebiegu życia pacjenta – w tym historia epizodów maniakalnych lub hipomaniakalnych, które często są bagatelizowane lub błędnie interpretowane jako „dobry nastrój” lub „okres produktywności”.
Właściwe leczenie pozwala na trwałą stabilizację nastroju i znaczącą poprawę jakości życia. Opiera się ono na: farmakoterapii stabilizującej nastrój, obejmującej leki normotymiczne (np. lit, kwas walproinowy, lamotrygina), atypowe leki przeciwpsychotyczne i, z ostrożnością, leki przeciwdepresyjne, psychoterapii – zwłaszcza terapii poznawczo-behawioralnej, psychoedukacji i interwencjach rodzinnych, higienie snu i rytmu dobowego – stabilny cykl dnia ma kluczowe znaczenie w profilaktyce nawrotów.
Z badań wynika, że kombinacja leczenia farmakologicznego i psychoterapii znacznie zmniejsza ryzyko nawrotów oraz poprawia funkcjonowanie społeczne i zawodowe⁵.
Wnioski
CHAD to poważne zaburzenie, które jednak nie musi oznaczać wykluczenia – dzięki odpowiedniemu leczeniu i wsparciu wiele osób z chorobą afektywną dwubiegunową prowadzi satysfakcjonujące, stabilne życie. Kluczem jest wczesne rozpoznanie, właściwa diagnoza i systematyczne leczenie.
Źródła:
Grande, I., Berk, M., Birmaher, B., & Vieta, E. (2016). Bipolar disorder. The Lancet, 387(10027), 1561–1572. https://doi.org/10.1016/S0140-6736(15)00241-X
Baldessarini, R. J., et al. (2019). Morbidity risk in first-episode bipolar disorder patients: systematic review and meta-analysis. Acta Psychiatrica Scandinavica, 140(5), 339–351. https://doi.org/10.1111/acps.13098
McGuffin, P., et al. (2003). The heritability of bipolar affective disorder and the genetic relationship to unipolar depression. Archives of General Psychiatry, 60(5), 497–502. https://doi.org/10.1001/archpsyc.60.5.497
Phillips, M. L., & Swartz, H. A. (2014). A critical appraisal of neuroimaging studies of bipolar disorder: toward a new conceptualization of underlying neural circuitry and a road map for future research. American Journal of Psychiatry, 171(8), 829–843. https://doi.org/10.1176/appi.ajp.2014.13081009
Miklowitz, D. J., et al. (2007). Psychosocial treatments for bipolar disorder: a review of the literature. Journal of Clinical Psychiatry, 68(5), 646–655. https://doi.org/10.4088/jcp.v68n0504
